تبلیغات
قاره اسرار - تاریخ مختصر پیدایش شیعیان خوجه اثنی عشری
نیم نگاهی به قاره اسرار آمیز آفریقا

تاریخ مختصر پیدایش شیعیان خوجه اثنی عشری

شنبه 9 مرداد 1389 04:53 ب.ظ

نویسنده : حسین طاهری
ارسال شده در: تاریخی ، دینی و مذهبی ، فرهنگی ،

 

ششصد سال پیش مبلغی به نام پیر صدرالدین به شهر سند هند وارد شد و برخی از مورخان معتقدندكه او از طرف فرقه نزاری كه از جمله شعبات مذهب اسماعیلیه بود، به این ماموریت اعزام شده بود. بعضی دیگر او را یك معلم صوفی ایرانی می دانند.

پیر صدرالدین مدت ها در بین ملاكین متمول هند به نام عمومی تاكرس زندگی می كرد و در زمینه زندگی و اعتقادات آنها مطالعه می كرد. تاكرس ها معتقد بودند كه خدا(ویشنو) در نه حالت در این جهان ظاهر شده است این گروه منتظر ظهور حالت دهم بودند. پیرصدرالدین كوشید آنان را قانع كند كه حضرت علی (ع) دهمین تجسم از ویشنو است. او موفق شد بسیاری از پیروان تاكرس را به آیینی به نام Satpanth یا مسیر حقیقت كه آمیخته ای از اعتقادات هندوها و صوفیان بود گرایش دهد. این نوگرایان توسط پیر صدرالدین به لقب «خوجه» مفتخر شدند. لفظ خوجه از كلمه «خواجه» در زبان فارسی گرفته شده و به معنای فرد متشخص و محترم است.

پس از صدرالدین، چندین نفر دیگر كه خود را «پیر» می نامیدند، به فعالیت های تبلیغاتی مشابهی دست زدند و به تدریج فرقه اسماعیلیه نزاری در بین مردم جا افتاد. در نیمه اول قرن نوزدهم ،با مهاجرت آقاخان اول از ایران به هند، فرقه اسماعیلیه نزاری پیشرفت بیشتری كرد و در بین مردم محبوبیت یافت. كتاب مذهبی این فرقه Das Awatar نام داشت كه تا مدت ها به عنوان كتاب اصلی پیروان اسماعیلیه مورد استفاده قرار می گرفت.

 طبق اسنادی كه از سال 1847 باقی مانده است‌،خوجه ها دز گذشته از اختلافات موجود بین پیروان تشیع و تسنن مطلع نبودند لذا وقتی آقاخان اول(آقا حسن علی شاه) در سال 1861 از خوجه ها خواست كه به مذهب تشیع بگروند، آنان بدون هیچ مقاومتی این امر را پذیرفتند. از آن پس خوجه ها به امامت آقاخان نماز جماعت برگزار می كردند و در مراسم عزاداری شهید كربلا كه در جماعت خانه های اسماعیلیه بر پای می شد، شركت می جستند.

در این زمان خوجه ها در ایالت كوچ و گجرات هند پراكنده بودند و تعدادی نیز به شهرهای مسقط و بمبئی مهاجرت كرده بودند، و در عین حال مقرری خود را به جماعت خانه های اسماعیلی كه مركز اصلی عبادی و گردهمایی های اجتماعی آنان به شمار می رفت،‌ پرداخت می كردند.

اسناد تاریخی حكایت از آن دارد كه آْقاخان اول در سال 1839 كنترل و نظارت بیشتری بر جامعه اعمال كرد كه در نهایت به انشعاب تعدادی از اعضای این جماعت منجر شد. جدایی طلبان حاضر به اطاعت از فرامین دیكتاتوری آقاخان به ویژه در زمینه تعلق كلیه اموال و  دارایی ها به شخص آقاخان نبودند.

در اوایل قرن نوزدهم تعدادی از خوجه ها به هنگام زیارت عتبات عالیه در نجف ضمن ملاقات با یكی از مجتهدین به نام شخص زین العابدین مازندرانی، بر لزوم اعزام مدرس به هند و آموزش تعلیمات اسلامی به آنان تاكید ورزیدند. در پی آن ملاقادر حسین از طرف شیخ مازندرانی به هند عزیمت كرد و پس از استقرار،‌ مدرسه ای ساخت و به تدریس اصول اسلامی و عقاید تشیع مشغول شد.

با ورود تعداد از خوجه ها به كلاس ملاقادر، بین اعضای جماعت خوجه درگیری پیش امد و تعدادی از آنان از جماعت فاصله گرفتند. پیروان آقاخان كه در اكثریت بودند، جدایی طلبان خوجه را در تمامی زمینه ها از جمله روابط اجتماعی و تجاری در تنگنا گذاشتند. طرفداران ملا قادر مجبور بودند نماز جماعت را به طور مخفیانه برپا سازند.

این مناقشات كه حدود سال 1900 میلادی آغاز شده بود، 20 سال ادامه یافت و به تدریج تعداد بیشتر از خوجه ها كه به مذهب اهل البیت گرویده بودند، تصمیم گرفتند برای رهایی از ظلم و جور حاكم،‌ زادگاه خود را ترك كنند.

علاوه بر تظلماتی كه از طرف آقاخان و ایادی او به خوجه های دوازده امامی وارد می شد، بروز قحطی و خشكسالی شرایط اقتصادی نامناسبی را برای این پیروان ائمه اطهار فراهم ساخته بود و لذا خوجه ها تصمیم رفتند برای یافتن فرصت های بهتر و زیستن در شرایط مناسبت تر، به شرق افریقا مهاجرت كنند.

با شروع احداث راه آهنی به طول هزار مایل بین كنیا و اوگاندا و توسعه آن به شهرهای داخلی كنیا توسط انگلیسی ها، بسیاری از هندی ها به بهانه ایجاد فرصت های شغلی، از هند راهی شرق افریقا شدند. در همین هنگام ان دسته از مهاجران اولیه كه در شهرهای زنگبار و مومباسا مغازه هایی را تاسیس كرده بودند در مسیر این قطار دكه هایی ساختند. آنان در این دكه ها به بومیان كالاهای اساسی می فروختند و در مقابل از بازارهای منطقه پوست حیوانات، تولیدات لبنی و غله می خریدند. در شهرهای داخلی آفریقا عرضه و یا به كشورهای خارجی صادر می كدرند.

خوجه ها در هنگام ورود به شرق آفریقا با محیط فرهنگ و زبان بومی ناآشنا بودند لیكن با وحود مشكلات فراوان با برنامه ریزی های مناسب و یاری یكدیگر توانستند به موقعیت های چشمگیری دست یابند. با استقرار هر خانواده خانواده های وابسته آنان نیز به شرق افریقا مهاجرت می كردند. این افراد به تازه واردها كمك می كردند و تجارت خود را در اختیار آنان قرار می دادند.

با رونق گرفتن اواضع تجاری خوجه ها به تدریج و ضعیت مالی خود را بهبود بخشیدند و در بیشتر جماعات با جدیت فعالیت های مذهبی خود را پی گرفتند. آنان با احداث مسجد، حسینیه و مدرسه سعی داشتند به ارزشهای اعتقادی خود پایبند باشند.

بی شك این مهاجران با نفوذ و تاثیر فرهنگ آلمان در تانگانیكا، نفوذ انگلستان در اوگاندا، زنگبار و كنیا، نفوذ فرانسه درماداگاسكار، نفوذ ایتالی در سومالی و تاثیر بلژیك در موزامبیك مواجه بودند و به اهمیت لزوم شناسایی هویت ملی و مذهبی خود واقف بودند. درعین حال اوضاع سیاسی حاكم بر منطقه انان را نگران فراموش شدن ارزشهای مذهبی در نسل جوان می ساخت لذا همواره به مستحكم ساختن ساختار جوامع خود و برقراری وحدت و اتحاد بین اعضا پرداختند و به تدریج موفق شدند در كشورهای مذكور به عنوان یك اقلیت نیرومند و منسجم مذهبی تثبیت شوند.

گفتنی است استقلال و تجزیه هند در سال 1947 موجب مهاجرت تعدادی از خوجه ها به پاكستان شد. در حال حاضر  نیز تعدادی از خوجه ها در شهرهای بمبئی، گجرات، كاچ، كتیاود و كراچی زندگی می كنند. همچنین در كنیا، تانزانیا، زئیر، رواندا،بروندی، موزامبیك، ماداگاسكار،‌جزیره موریس و ری یونیون و تعداد اندكی در اتیوپی، و غرب افریقا ساكن اند. در خاورمیانه تعدادی از خانواده ها در ایران، كویت، بحرین، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مسقط  ویمن سكونت گزیده اند.

در اروپا شیعیان خوجه مقیم انگلستان، فرانسه، بلژیك، نروژ، پرتغال و سوئیس هستند و تعداد زیادی نیز در آمریكا و كانادا سكونت دارند. همچنین تعدا اندكی در سرلانكا، سنگاپور، هنگ كنگ و استرالیا ساكن شده اند

البته جمعیت 125000 نفری شیعیان خوجه در مقایسه با جمعیت 118 میلیون نفری شیعیان دوازده امامی فعلی در سراسر جهان بسیار اندك است ، لیكن این افراد موفق شده اند با تبعیت از برنامه های منظم، تلاش و پشتكار چشمگیر در مدت كوتاهی به موفقیت های جهانی قابل توجهی دست یابند و در سرزمین های مختلف اثر گذار باشند.

منبع: كتاب شعیان خوجه در آئینه تاریخ، تالیف زهرا روغنی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: تاریخ مختصر پیدایش شیعیان خوجه اثنی عشری ، شرق آفریقا ،
آخرین ویرایش: - -